Un mihor Calidad di Bida pa nos Comunidad
Rond mundo tin un tendencia di subida di prijs di tanto cuminda como combustibel. Esaki ta un fenomeno cu tur pais ta bringando cune pa varios aña caba, y e espectativa ta cu esaki lo sigui ta un reto pa Gobiernonan rond mundo pa e añanan venidero. Aunke cu e crisis financiero/economico a pone algun prijs baha temporalmente, esaki no a yuda nos población.
Simplemente bisá, e fenomeno aki ta hasi bida mas caro pa hende. Y esaki tin como consecuencia cu esnan di menos entrada ya no ta alcanza pa paga consumo di awa y corriente y logra cumpra e cuminda necesario tur luna. Naturalmente tanto awa y corriente como cumindo ta necesidad cu ta indespensabel pa un persona por mantene un calidad di bida acceptabel.
Na basta lugar rond mundo durante e ultimo añanan nos por a wak disturbionan social pa motivo di e prijs di cuminda. Hasta na paisnan manera Merca e desaroyo aki ta creando tension. Obviamente un desaroyo (crisis?) di e indole aki ta rekeri di creatividad, iniciativa y capacidad di parti di esnan cu ta carga e responsabilidad di maneha un pais.
Na Aruba, for di basta aña caba varios instancia ta bin ta advertiendo Gobierno riba e maneha irresponsabel cu e ta bin ta hibando. Un maneho sumamente ineficiente y cu ta derama demasiado di e recursonan financiero di nos comunidad. Gobiernonan a wordo avisa cu e maneho aki, di gasta demasiado placa, traha ineficientemente, fia placa pa loco, etc. lo bai tin su consecuencianan pa nos pais.
Pero ni e gobiernonan di AVP/OLA, ni esnan di MEP no kier a scucha.
Wel, awe nos a yega na un punto cu e biento cu nos a sembra ayera a bini bek no nos como horcan.
Awe nos ta bibando cu un serie di medida cu ta strangulando nos comunidad y nos economia. Manera a wordo trecí dilanti caba, aña 2007 nos pais a conoce un inflacion hamas bisto di mas di 10%, y esey a continua fuertemente na 2008. Esaki ta principalmente debí na e introduccion di e afamado BBO.
Nos sa cu e causa principal di e inflacion aki ta BBO, como cu esaki ta e unico factor cu ta diferencia nos for di otro paisnan den nos region cu a experiencia un inflacion hopi mas abou (Corsow tabatin un inflacion di menos di 3% na 2007).
Gobierno tin e responsabilidad awor pa hasi tur su esfuerzo pa suavisa e efectonan di e desaroyonan internacional riba nos poblacion (envez di empeora e situacion manera tabata e caso durante e ultimo añanan).
Basicamente tin tres manera pa por alcanza esaki, y cada un di esakinan mester tin e efecto cu e ciudadano su entrada ta alcanza pa e por cumpra/paga pa e locual e tin mester pa hiba un calidad di bida acceptabel.
- Hisa entrada. Esaki ta e alternativa mas popular, pero probablemente menos efectivo. Atravez di e añanan rond mundo a wordo demonstra cu hisamento di salario na un forma artificial (imponé door di Gobierno) ta hasi mas danjo cu bon. Cada ken nan Aruba por puntra su mes si tur e hisamento di minimum loon e ultimo añanan a yuda su situacion. Ahustenan na minimum loon mester sosode, pero a base di aumentonan incremental, responsabel, y esakinan mester bai man den man cu aumento den productividad.
- Disminui e peso di e aparato gubernamental riba nos comunidad. Esaki ta probablemente e paso mas importante cu por wordo tuma pa un gobierno. E gastonan exorbitante di nos gobierno laat of trempan ta sali for di e saco di nos ciudadanonan. Aunke semper gobierno ta purba laga parce cu e famoso “schoudernan hancho” ta bai carga e peso di e serie di medida cu nan a introduci, na final di dia ta pueblo ta paga pa e mal gobernacion di e partidonan tradicional. Na final di dia, nos comunidad ta mucho chikito pa paga pa un aparato gubernamental asina grandi, costoso e ineficiente. E aparato mester wordo hasi eficiente, y limita na sirbi nos pueblo envez di forza e pueblo sirbi e aparato gubernamental.
- Baha/mantene prijs. Introduccion of ampliacion di control riba prijs ta un error enorme. Nos por a mira na nos mes pais cu caminda cu politiconan tradicional ta mete, cos ta bai robez. Y no solamente cu nos gobernantenan no por wordo confia cu un tarea asina importante y grandi, pero nos por wak rond di nos kico e tipo di controlnan aki ta crea (mira Venezuela, Cuba, etc.). Door di baha prijs artificialmente bo ta hanja scarcedad, falta di competencia y sufrimento pa nos comunidad. Ta obvio cu e tipo di medidanan aki ta zona popular den orea di hopi hende, a lo largo nan lo perhudica exactamente esnan cu nan mester yuda.
Dia 29 di Mei, 2008 a sali un rapport conhunto di OECD (Organization forEconomic Cooperation & Development) y FAO di United Nations (Organizacion di cuminda), caminda nan ta pronostica cu prijsnan di cuminda lo keda halto pa por lo menos e proximo decada. Esey ta nifica cu nos mester di lidernan dinamico, proactivo y creativo cu lo atende e asunto aki agresivamente envez di sigui hasi e mesun erornan di semper y spera cu un milager lo cai for di shelo y scapa nos.
Nos Gobierno ta bin ta hibando un maneho sumamente eratico pa basta aña caba, caminda ta obvio cu no tin un vision cla kico kier logra u con tin pensa di logra esaki.
Pa Democracia real e combinacion di e sigiente factornan lo ta esnan necesario pa suavisa e efectonan negativo di e desaroyonan internacional riba nos comunidad:
1: Baha e peso di prijs di awa y coriente riba nos pueblo. Esaki mester wordo logra door di baha e dependencia di nos pais riba asina-yamá Fossil Fuels. Esaki a wordo trecí dilanti tambe door di Banco Central den su reunion cu Parlamento dia 28 di Mei. Companíanan manera Elmar mester encurasha e uso di energia solar y di biento den hogarnan di nos comunidad. Gobierno mester encurasha (y duna incentivo) pa nos comunidad usa mas tanto vehiculonan, airco, frigidaire etc. di alta eficiencia. Tambe mester concientiza nos comunidad tocante uso di energia mas eficiente, tanto den transporte como den hogar.
2. Baha e peso financiero di Gobierno riba nos ciudadanonan. Nos gobierno ta existi pa sirbi nos pueblo, y tin e responsabilidad di hasi esaki na e forma mas eficiente posibel. Lamentablemente, atravez di e añanan e partidonan tradicional a hasi di e aparato aki un monstruo cu a perde for di bista su tarea principal. Nos mester streamline gobierno bek pa asina e pagador di belasting hanja e infrastructura, e educacion, e seguridad y e servicionan cu e merece a cambio di su contribucion financiero. Esaki lo tuma algun aña, pero e por wordo logra! Cu tempo e peso di belasting lo por wordo alivia pa e trahador Arubano por retene mas di su placa, envez di entreg’e na gobierno pa e wordo malgasta.
3. E sueldo minimo mester wordo maneha na un forma responsabel pa compensa e pueblo trahador pa aumentonan normal di costo di bida, y tambe pa refleha aumentonan di productividad den nos forza laboral.
Implementando e strategianan aki, nos por logra un mihor calidad di bida pa nos comunidad sin mester di introduci medidanan populista cu a lo largo lo perhudica net esnan di menos recurso.