Maneho di Husticia
Parti III di e Analisis di Programa di Gobernacion di MEP di 2001
Esaki ta e di tres parti di un serie di articulo cu Democracia Real ta skirbiendo caminda nos ta analisa e partido di gobernacion di partido MEP di aña 2001, y compara esaki cu locual nan a logra durante e ultimo 6 añanan.
E articulo aki ta enfoca riba e di tres capitulo den e programa di gobernacion cual capitulo ta hiba e mesun titulo, esta “Maneho di Husticia”.
E prome palabranan di e capitulo aki ta: “Ningun hende ta para riba ley y den wowo di husticia tur persona sin distincion ta igual y cada ciudadano cu ta biba na Aruba tin derecho riba un bida feliz”. Sin duda, mayoria persona lo mester ta di acuerdo cu e ponencia aki.
Algo mas leu ta poní: “Combatimento di criminalidad lo ser dirigi riba un maneho sin distincion y interferencia politico”. No tin duda cu tin hopi motivo pa duda cu si a logra cumpli cu e promesa aki. Durante e ultimo añanan a tuma lugar masha hopi cos cu a crea e impresion fuertisimo cu SI tin (por lo menos intento di) interferencia politico. E ehempel mas cla di esaki ta e carta di un abogado di Gobierno caminda e mes ta comproba esaki.
E capitulo aki di Maneho di Husticia a wordo dividi den varios seccion, cu nos lo toca un pa un:
Proteccion di cada ciudadano. E seccion aki ta enfoca riba e relacion entre gobierno y cuerpo policial, y e importancia di tin presencia di polis den nos barrionan. Mester reconoce cu obviamente Gobierno actual sinceramente kier baha criminalidad, pero lamentablemente door di e gastonan exorbitante di nos Gobierno relaciona cu nepotismo, no ta resta placa pa inverti caminda e ta necesario (por ehempel combatimento di criminalidad y educacion). Esaki tin como resultado cu criminalidad na Aruba a conoce un aumento alarmante den e ultimo añanan.
Ademas di esey, e relacion entre Cuerpo Policial y Gobierno no ta cos di gaba, y ta stroba funcionamento optimal di nos Cuerpo di Polis. E expresionnan emocional di nos gobernantenan na varios ocasion no a yuda e relacion aki tampoco.
Mehoracion di leynan existente y introduccion di leynan nobo. E seccion aki ta menciona varios ley cu lo mester wordo adapta y/of introduci. Entre otro: “maltrato di e ser humano, abuso sexual di mucha, violacion sexual den matrimonio, ley di stalking”, y ta sigui menciona algun mas. E seccion ta sera bisando cu: “..lo fortifica e departamentonan di gobierno cu tin di haber cu asuntonan huridico, tanto den material, personal, y organisacion..”
Lamentablemente a hasi e departamento en cuestion mas debil door di nombra un persona na cabez di e departamento aki cu no tin e conocimento necesario pa hasi su trabao (siendo cu tabatin persona hopi capacita cla pa tuma e riendanan). Ademas di esey e departamento tin seis aña caba ta wordo forzá pa traha leynan fiscal (esta introduccion di medida un tras di otro), cu tin como consecuencia cu nan simplemente no tin e tempo pa traha riba nada otro.
Coreccion di esnan cu ta falta nos leynan. Esaki ta un seccion cu no ta bai mucho den detaye, pero ta papia basicamente di re-integracion di presonan den nos comunidad.
Pa loke ta KIA, nos tin cu elogia e trabaonan pa aumenta e capacidad di e prison, locual sigur tabata necesario. Na otro banda e falta di disiplina den e personal di KIA ta algo cu hasta ministro di husticia a trece dilanti na varios ocasion. Pero esaki tambe ta producto di nepotismo (nombra amigo envez di hende capaz) na puestonan clave.
Combatimento di Ilegal. E fenomeno aki (esta di stranheronan indocumenta) ta uno dificil di combati, pero mester reconoce cu e problema di ilegal parce di ta bao control danki na un esfuerzo grandi di parti di Gobierno. Naturalmente ta virtualmente imposibel pa elimina e problema aki por completo, pero tin tur indicacion cu e ta mihor maneho cu den pasado.
Combatimento di Droga y drogadiccion. Den e seccion aki ta papia tanto di e traficacion di droga como di problemanan social di consumo di droga na Aruba mes. Pa loke ta trata e traficacion, ta parce cu esaki a mengua debí na varios paso cu Gobierno a tuma (y ta sigui tuma) tanto localmente como den cooperacion cu otro pais (por ehempel Hulanda, Antiyas y Merca).
Encuanto di abuso di droga mes na Aruba, lamentablemente mester constata cu e problemanan a escala enormemente. Den e seccion aki ta menciona: “gobierno lo implementa e ley pa somete e personanan aki obligatoriamente na programanan cu ta yuda nan den combatimento di nan adiccion”. Aki atrobe e cantidad di medida cu a wordo introduci (y e leynan cu mester wordo traha pa impone e medidanan aki) a hasi cu no tin tempo pa traha riba casi ningun otro ley.
Ademas di esey e proyecto di e asina-yama “shelter” den centro di playa a resulta di ta un gastamento di placa y tempo. Un parti mucho grandi di e presupuesto ta bai na huur, te na e punto cu e dirigentenan di e centro mester pidi ayudo di comunidad pa hanja habon, serbete, panja, etc. Na mes momento, e centronan manera esnan na Dakota y Colony no ta ricibi e recursonan necesario pa por funciona manera cu nan por.
E seccion aki ta finalisa bisando cu lo intensifica “..ayudo na organisacionnan manera SAMBA, FADA, etc.” Atrobe debí na e gastonan exorbitante di gobierno, esaki no por wordo cumplí cun’e manera debe ser.
Admision. Den e seccion aki ta bisa cu e maneho lo ta “..uno stringente cu ta tene debido cuenta cu e mercado laboral”. Despues ta sigui menciona cu lo bini un revision total den e ley di admision, y cu lo suavisa e procedimento pa Hulandes y personan cu un of mas mayor Arubano. En berdad por wordo constatá cu e leynan a wordo cambia, y e maneho ta mas stringente.
Lamentablemente no a tene ningun cuenta cu e mercado laboral (por lo menos no esun di Aruba), y e maneho actual a cuminsa strangula nos desaroyo economico y lo sigui hasi esaki si no bini un cambio rapido pa cu esaki.
Pa loke ta trata un procedimento suavisa pa Hulandes y esnan cu mayornan Arubano, esaki no ta e caso ainda.