Formacion di nos hendenan
Nos tur por wak rond y sinti orguyoso di locual Aruba a logra, especialmente durante siglo pasá. Casi tur cos cu nos a logra como pais ta danki principalmente na nos hendenan y cu ayudo di dos influencia positivo di exterior.
E prome di e influencianan aki ta Hulanda. Nos democracia, nos educacion, nos sistema hudicial, etc., tur a wordo establecí cu yudanza y guia di Hulanda. E disciplina y organizacion pa cual e Hulandesnan ta famoso a yuda nos sumamente hopi pa desaroya nos pais na un sistema beneficioso pa nos poblacion, especialmente compara cu otro paisnan den nos region. Muchanan a wordo lanta cu disciplina y respet tanto na cas como na school.
E di dos influencia importante tabata e presencia di un Refineria di Standard Oil, esta Lago Oil & Transport Co. E refineria aki a percura pa emplea un cantidad enorme di Arubiano, instilando den nan e “work ethic” pa cual tur ex-empleado di Lago ta conoci. Esakinan tabata y ta hendenan cu ta custuma di traha cu orguyo y cu dedicacion, percurando semper pa calidad y semper pensando riba “Safety First”.
E dos influencianan aki hunto cu e caracter di nos hendenan y nos amor pa nos pais a hasi cu nos isla chikito a crece te bira un ehempel pa henter nos region.
Lamentablemente durante e ultimo decadanan varios desaroyo a tuma lugar cu a hasi cu un porcentahe demasiado grandi di nos poblacion a laga e custumbernan bon aki atras. Atravez di e añanan Lago a emplea menos y menos Arubiano te cu ela sera na 1985, dus e tremendo opleiding” ey a wordo perdi. Na mes un momento e famoso beca di Lago tambe a disaparece.
Den e mesun periodo cu nos a perde Lago nos isla a bira un pais den Reino. Cu esaki nos a gana e oportunidad di maneha nos mes asuntonan. Poco pais na Mundo a hanja e oportunidad pa cuminsa cu e recursonan cu Aruba a cuminsa cune como pais.
Lamentablemente, envez di mantene e aspectonan bon cu nos a hereda, manera e orguyo y disciplina cu antes tabatin den nos cuerpo di ambtenaar, nos Gobiernonan a “laga slack” tur caminda.
Nos mandatarionan ta duna un masha mal ehempel na comunidad tanto den nan funcionamento como den nan comportamento. Na mes momento e cuerpo di ambtenaar ta deteriorando como consecuencia di a nepotismo teribel cu ta tumando lugar e ultimo 20 añanan.
Algun hende lo puntra nan mes: Pakico Nepotismo ta asina dañino?
Ora cu hendenan ta wordo tumá na trabao y ta wordo duná posicion den Gobierno a base di kende nan conoce envez di con nan ta funciona den nan trabao, e productividad ta sufri, hasta den esnan cu si ta capaz (como cu nan ta wordo demotiva). Ora cu productividad baha tin mester di mas hende pa hasi e mesun trabao. Dus ta tuma mas hende (amigo, conocir, votador, etc.), hasiendo asina e problema aún pio.
E hefenan di departamento ta haña miedo pa impone disciplina den nan departamento como cu nan por haña nan mes den problema cu Ministro si nan taha e amigo, campañador of familiar di e mandatario. Consecuentemente hendenan ta cuminsa yega laat trabao, trata clientenan malo, lesa corant durante ora di trabao, sali hasi cosnan personal cu auto di dienst, etc.
Esaki tin 20 aña ta sosodiendo na Aruba, y a yega na un punto cu nos tin un aparato Gubernamental cu no ta sirbi mas pa eherce su funcion. E meta di un Gobierno, esta di sirbi e comunidad a wordo perdí.
Hasta a yega na e punto cu e propio Prome Minister di nos pais ta admiti publicamente cu no tin disciplina den aparato gubernamenal, y cu e tin basta aña ta tolera esaki.
E consecuencia di esaki ta cu comunidad ta wordo forzá pa carga un peso mucho grandi pa por financia un aparato gubernamental cu ta brinda servicionan mediocre. E gastonan exorbitante na personal ta hasi cu no ta resta placa pa e cosnan importante pa comunidad. Esaki ta e ehempel cu nos comunidad ta hanjando, especialmente nos hubentud.
Na mes momento nos schoolnan falta material, falta educador, mientras cu e educadornan cu ta sali for di IPA den hopi caso ta carece di e training suficiente pa por eherce nan funcion manera cu nan lo kier. Tambe e disciplina cu cual nos tabata lanta na school a desaparece caminda cu e maestronan casi no mag bisa nada na e alumnonan.
Hunto cu e desaroyo aki e desaroyo economico a causa cu hopi famianan tin ambos mayor ta traha (pa no papia mes di mama y/of tata soltero) locual ta hasi cu hopi mucho tin menos supervision y guia, y ta lanta sin respet pa adulto y sin disciplina den nan bida propio. Pa yena e vacio ey den hopi caso nan ta cuminsa asocia cu gang, usa droga, bebe hoben, tene relacion sexual mucho trempan etc.
Tur e desaroyonan menciona aki riba ta causa (hunto cu otro influencia) cu nos ta perdiendo nos hubentud (y dus nos futuro trahadornan). Nos no ta cumpliendo cu nos responsabilidad di prepara un generacion di cuidadano trahador y respetuoso. E hubentud den hopi caso tin problemanan serio cu su prioridadnan.
Esaki ta un issue cu MESTER wordo atendi, apesar cu e frutonan di esaki lo no ta obvio den un sigiente eleccion. Ta absolutamente necesario pa e futuro di nos pais pa nos atende cu e asunto aki.
Algun di e pasonan cu nos Gobierno lo tuma pa atende cu esaki ta:
Exihi di cada empleado publico pa e cumpli no solamente cu su horario, pero tambe su tarea na un forma diligente. Nos comunidad ta paga hopi placa pa ricibi un bon servicio a cambio. Esaki mester wordo brinda.
IPA lo mester wordo reorganiza, y poni bao di Universidad di Aruba. Si tin e necesidad di solicita ayudo na Hulanda pa esaki nos lo hasie. Orguyo no mag y no por stroba educacion di nos hubentud.
Maestronan bon prepara lo hanya mas autoridad pa actua ora cu tin studiante cu ta falta respet of cu ta stroba otronan di sinja.
Schoolnan lo ricibi e materialnan cu nan tin mester di dje. Edificionan existente lo wordo manteni, envez di usa tur recurso pa traha edificio nobo unicamente pa pronkia durante campanja.
Muchanan di “edad militar” cu no ta bai school lo drenta servicio militar obligatorio manera tabata e caso antes. E structura militar ta instila disciplina y ta duna e muchanan aki respet propio. Algo cu ta imprecindibel.
Nos ta bai studia e posibilidad di trece e beca bek pa e mihor studiantenan Arubano. Esaki lo duna nos mihor studiantenan oportunidad di sigui nan estudio, mientras cu e ta brinda Gobierno e oportunidad di hanja ambtenaarnan talentoso y trahador. Pero e becanan aki lo wordo otorga a base di merito y sin influencia politico.
Instancianan cu ta traha pa guia nos hubentud den area di droga, alcohol, depresion, actividad sexual, etc., lo ricibi e apoyo cu nan merece pa por eherce nan tarea efectivamente.
Ta obvio cu tin otro influencianan cu ta hunga un rol den e formacion (sea positivo of negativo) di hende hoben. Tur mester wordo atendi cu nan na nan propio momento. Nos ta pensa cu e puntonan aki por forma e base di un aanpak comprehensivo di e problematica aki.